آموزشی والدین

تصمیم‌گیری

big_decision
نوشته شده توسط پدیده کاشانی

تعریف تصمیم‌گیری

فرآیند بررسی، پیش‌بینی و ارزیابی نتایج از راه‌ حل‌های موجود و انتخاب قطعی یک راه‌ حل‌های برای رسیدن به هدف را تصمیم‌گیری می‌گویند.

نقش و اهمیت تصمیم‌گیری

زمینه‌ی رشد عاطفی، اجتماعی و روانی بیشتری را در تصمیم‌گیرنده فراهم می‌آورد.
تصمیم‌گیری درست و سنجیده کسب موفقیت و در نتیجه احساس رضایتمندی هر چه بیشتر را در فرد فراهم می‌آورد.
حس مسئولیت‌پذیری را در فرد توسعه داده و به او کمک می‌کند تا پیامدهای تصمیم خود را به عهده بگیرد.
نیاز به استقلال طلبی فرد را ارضا می‌نماید.
موجب افزایش اعتماد بنفس و خودباوری در فرد می‌شود.

انواع تصمیم‌گیری

  • ساده: تصمیم‌گیری‌هایی که در مورد مسائل روزمره و عادی زندگی گرفته می‌شود. مثل انتخاب مسیر خاص برای رفتن به سر کار.
  • اضطراری: تصمیم‌هایی هستند که در شرایط اضطراری، وقتی که به طور ناگهانی با مسئله‌ای مواجه می‌شویم اتخاذ می‌کنیم. برای مثال زمانی که دوستی با تعارف اولین سیگار پیشنهاد رفتار پرخطری را بدهد ما چه تصمیمی می‌گیریم؟
  • احساسی: تصمیم‌هایی هستند که بر اساس واکنش‌های هیجانی مثل احساس ترحم، ترس، نگرانی، غم و … گرفته می‌شوند. مانند کمک به دیگران در شرایط بحرانی و خاص مانند وقوع زلزله یا سیل، مرگ بستگان و …
  • آنی: تصمیم‌هایی هستند که در شرایط غیرمترقبه گرفته می‌شوند. مثل زمان پدیدار شدن یک اتومبیل در مسیر حرکت اتومبیل ما که اتخاذ بهترین تصمیم و رفتار می‌تواند ما را از صحنه‌ی تصادف دور نماید. در این نوع تصمیم‌گیری معمولا اولین راه حلی که به ذهن خطور می‌کند انتخاب و اجرا می‌شود.
  • تقدیری: زمانی که فرد از قدرت و مهارت تصمیم‌گیری کم‌بهره باشد، تصمیم را به شانس وامی‌گذارد مانند فردی که پاسخ صحیح سوالات چهارگزینه‌ای را نمی‌داند ولی یکی از گرینه‌ها را علامت می‌زند.
  • تاخیری: گاهی فرد برای فرار از تصمیم‌گیری چالش برانگیز، آن را به تاخیر می‌اندازد. مانند کار امروز را به فردا انداختن است.
  • تصمیم‌گیری منطقی و اساسی: تصمیم‌گیری‌هایی هستند که نیازمند به تعقل و تفکر بیشتری می‌باشند. زیرا اثرات آن تا مدت‌های طولانی زندگی فرد را تحت الشعاع قرار می‌دهند. مثل انتخاب همسر، رشته تحصیلی، شغل و … این نوع تصمیم‌گیری عموما براساس واقعیات صورت می‌پذیرد.

عوامل تاثیرگذار در تصمیم‌گیری

  • اطلاعات: شامل دانش، آگاهی و اطلاعاتی است که درباره‌ی موضوع مورد تصمیم از منابع مختلف به دست می‌آوریم.
  • فشارهای اجتماعی: شامل فرهنگ، آداب و رسوم، عرف و قانون جامعه‌ای است که تصمیم‌گیری می‌کنیم.
  • موقعیت اجتماعی: شامل نقش و جایگاه و منزلت اجتماعی (اداری، تحصیلی، شغلی، …) تصمیم‌گیرنده می‌شود.
  • فشار همسالان و گروه: فشار گروه‌هایی که به آن‌ها تعلق خاطر داریم نیز می‌تواند در تصمیم‌گیری ما دخالت داشته باشد.
  • ویژگی‌های شخصی: عقاید، ارزش‌ها، احساسات و باورهای درونی هر شخص در تصمیم‌گیری‌های او تاثیر دارد.
  • سن افراد: خصوصیات مربوط به هر دوره سنی مثل نوجوانی، جوانی، بزرگسالی و سالمندی در تصمیم‌گیری‌های افراد نقش به‌سزایی دارد.
  • موقعیت مکانی و زمانی: قرار گرفتن در یک مکان و زمان خاص می‌تواند تصمیم‌گیری فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
  • خواسته‌ها و آرزوهای والدین: تمایلات و خواسته‌های والدین در تصمیم‌گیری فرزندان مخصوصا نوجوانان، تاثیر زیادی دارد. مثلا فرزندی مجبور می‌شود به خاطر رضایت والدینش رشته و شغل خاصی را برخلاف میل و علاقه‌ی خود انتخاب نماید.
  • رسانه‌های اجتماعی: تبلیغات و پیام‌هایی که از طریق رسانه‌های جمعی منتشر می‌شود، می‌تواند تصمیم‌گیری‌های افراد را تحت تاثیر قرار دهد.

مراحل تصمیم‌گیری

  1. مشخص کردن موضوع یا چالش:
    در این مرحله موضوع یا مشکل را تعریف و مشخص می‌کنیم، در مواقعی که فرصت لازم وجود دارد، با یادداشت کردن موضوع اصلی و تقسیم کردن به اجزا تشکیل دهنده آن به بررسی دقیق‌تر می‌پردازیم.
  2. جمع‌آوری اطلاعات:
    در این مرحله تمامی راه حل‌های موجود از طریق بارش فکری جمع‌آوری می‌کنیم، تمامی راه حل‌ها چه خوب چه بد که به ذهنمان می‌رسد را یادداشت کرده و هر یک را ارزش گذاری کرده یا نمره می‌دهیم.
  3. بررسی عواقب هر انتخاب:
    در این مرحله تلاش می‌کنیم تا با استفاده از نیروی فکر و تجارب ذهن و هم‌چنین نظرات دیگران به بررسی و پیش‌بینی پیامدهای مثبت و منفی هر یک از انتخاب‌های خود در مرحله قبلی بپردازیم.
  4. اجرای تصمیم‌گیری:
    در این مرحله بهترین راه حل بررسی شده از میان انتخاب‌های قبلی را به مرحله‌ی اجرا می‌گذاریم و تصمیم خود را عملی می‌کنیم.
  5. ارزیابی مجدد:
    در این مرحله تصمیم گرفته شده را پس از اجرا ارزیابی می‌کنیم اگر به نتایج مفید و مثبت دست یافتیم نشانه‌ی آن است که تصمیم‌گیری ما درست و موفقیت آمیز بوده است. ولی اگر به نتایج مورد نظر دست نیافتیم، راه حل‌های قبلی را مجددا بررسی می‌کنیم تا تصمیم‌گیری مناسب‌تری اتخاذ کنیم.

راهکارهای تصمیم‌گیری درست و منطقی

در تصمیم‌گیری بهتر است با افراد آگاه، متخصص و با تجربه مشورت نماییم.

در مورد تصمیمات گروهی یا خانوادگی بهتر است نظر تمامی افراد گروه را نیز جویا شویم.

برای اینکه تصمیم‌گیرنده‌ی خوبی باشیم، سعی کنیم خود آگاهی خود را افزایش دهیم.

در مورد مسائل شخصی با حفظ و تقویت اعتماد بنفس، اجازه ندهیم دیگران برای ما تصمیم بگیرند.

مسئولیت پیامدهای تصمیم خود را شخصا بر عهده بگیریم.

با مدیریت و کنترل هیجان‌های خود تصمیمات منطقی‌تری بگیریم، همان طور که حضرت علی علیه‌السلام فرمودند: هنگام خشم، نه تصمیم، نه تنبیه، نه دستور.

در تصمیم‌گیری‌های خود به تمام جوانب موضوع توجه کنیم.

سعی کنیم قبل از اجرای تصمیم خود پیامدهای مثبت ومنفی آن را بررسی کنیم و امتیاز بدهیم.

نگاه مثبت، توام با تفکر و شناخت باعث می‌شود که تصمیم‌های درست‌تر و منطقی‌تر بگیریم.

فرصت تصمیم‌گیری را از دیگران به‌ویژه فرزندانمان دریغ نکنیم و به آن‌ها اجازه دهیم در مسایل مربوط به خودشان تمرین تصمیم‌گیری داشته باشند.

شهامت تصمیم‌گیری را در خود و دیگران تقویت کنیم.

به عوامل موثر در تصمیم‌گیری مانند اطلاعات درست، تاثیر فشار گروه‌ها و دوستان، هنجارهای (جامعه، فرهنگ، مذهب)، رسانه‌های جمعی و … توجه نماییم.

به منظور جلب توجه فرزندان به پیامدهای هر تصمیم‌گیری در مورد برخی از مخاطره آمیزترین تصمیم‌های دوره نوجوانی با آن‌ها گفتگو کنیم.

هدف گذاری در زندگی مقدمه تصمیم‌گیری است. به عبارت دیگر افرادی که اهداف کوتاه و بلند مدت خود را در کلیه شئونات زندگی مشخص کرده باشند، راحت‌تر تصمیم می‌گیرند.

مطالعه زندگینامه انسان‌های موفق در عرصه علم و ادب و اقتصاد و … می‌تواند زمینه تصمیم‌گیری‌های مناسب‌تر را در فرد مهیا سازد.

 

منبع: قسمتی از انتشارات اشاره

دیدگاه خود را بیان کنید